Oog in oog met een paard

Ontmoet je jezelf

....jij in je essentie

Ontdek de kracht

van ieder

MENS

Om inspirerende

TEAMS

te ontwikkelen

Vanuit bezield en natuurlijk

LEIDERSCHAP

Systemisch werken betekent dat je kijkt naar het grotere geheel. Dus als een team in de bak staat kijken we niet alleen naar de thema’s die in dit team spelen, maar bekijken deze in de context van de hele organisatie. Zo zie je dat degene die met de problemen zit ‘opgezadeld’, niet altijd degene is die het op kan lossen. Daarvoor moet je vaak verder de organisatie in. Zo kwam een projectteam in de bak die beter wilde leren samenwerken. In de individuele sessies komt niets wezenlijks naar boven waardoor de samenwerking niet zou lukken. Ook voelt iedereen zich verbonden met het doel en bestaansrecht van het projectteam. Tot dat ze als team de bak in gaan…..

De onrust bij het paard neemt zienderogen toe. Ze graaft zo intens dat de bak in korte tijd in een maanlandschap verandert. De rand van de bak staat symbool voor het projectplan, maar elke poging van het team om dit proces te doorlopen wordt gedwarsboomd door het paard. De ene keer zorgt het paard ervoor dat het team de andere kant op gaat, dan weet het paard het team op te splitsen of de teamleider te isoleren van de anderen. Na enkele onderlinge reflectiemomenten over de samenwerking lijkt een nieuwe poging te lukken totdat het paard toch weer het tempo gaat bepalen en uiteindelijk het team naar het midden van de bak dwingt. Letterlijk benoem ik de acties van het paard: ik bepaal richting, ik splits jullie op, ik beïnvloed de teamleider, ik neem het roer over.

“Tja, dan doen we toch iets niet goed” zegt de teamleider. En dan stel ik de vraag: wie of wat ben ik? Mogelijk iemand of iets anders in de organisatie? In het team valt een kwartje: ja, dit gebeurt dagelijks, dit is niet 1 iemand, maar meerdere leden uit het MT die ons telkens op verschillende manieren proberen bij te sturen. Vervolgens kunnen wij elkaar niet meer volgen en raken we de aansluiting kwijt, en bovendien de doelstellingen van ons project.

Intussen blijft het paard maar graven. Het zou kunnen duiden op frustratie licht ik het gedrag van het paard toe. Maar dat te benoemen maakt niet dat het paard stopt. “Dan blijft het verborgen” hoor ik iemand zeggen. Daarop draait het paard wel om. Heeft dit team een verborgen opdracht?

Een meisje, getekend door 14 jaar anorexia, staat oog in oog met de grote zwarte Zorro. Ik wil leiderschap over mijn eigen leven zegt ze, nu beheerst de ziekte mij, ik kom er niet vanaf. Vriendelijk verwelkomt hij haar in de ring en besnuffelt haar zacht van top tot teen. Het meisje loopt naar het midden en hij loopt met haar mee. Dan draait hij zich om, heel voorzichtig, zo dat zijn achterbenen haar benen bijna raken en ze met haar neus zijn staart kan voelen. Zo staat ze volledig uit het zicht. “ik verdwijn, dat voelt vertrouwd” zegt ze.

Het paard doet enkele passen vooruit, laat zijn hoofd hangen laag bij de grond en blijft daar roerloos staan. “Hij ziet mij niet, maar is gericht op iets op de grond” ondertitelt ze het gedrag van het paard. Als het paard iemand na doet, iemand die dichtbij je staat, wie zou dat kunnen zijn? vraag ik. “Mijn vader, die ziet mij niet maar is altijd bezig met zijn werk” antwoordt ze. Ik sta dichtbij de plek waar het paard op gericht is en ik voel een koude rilling. Op dat moment hoor ik een zucht bij het paard en ik weet dat ik goed zit. Ik stel de vraag: Als hij zich richt op zijn werk, aan welke dode hoeft hij dan niet te denken? “Aan mijn gestorven tweelingzusje” zegt ze direct.

Ik laat iemand de plek van het tweelingzusje innemen en vraag het meisje haar zusje aan te kijken. “Ik heb haar een naam gegeven zegt ze, Sofia, ik heb het nog nooit hardop gezegd.” Terwijl ze haar zusje aankijkt lijkt ze in trance te raken en niet meer hier te zijn. Om jou te laten bestaan verdwijn ik net als jij, is de zin die ik haar laat uitspreken. De tranen rollen over haar wangen. Niet lang daarna gaat het paard tussen hen in staan. Dit is de scheiding die vertelt dat je zusje dood is en jij nog leeft, zeg ik. Zeg haar dit: Ter ere van jou én mezelf ga ik iets van dit leven maken en als het eenmaal mijn tijd is dán zien we elkaar weer. Na 2 keer uitspreken loopt het paard weg en ziet het meisje de glimlach van de stand-in van haar zusje.

Ik vraag haar om te draaien, met haar blik naar het leven. Ze kijkt uit over de weilanden waar de paardenkuddes grazen en ik vraag haar wat in dit uitzicht staat voor ‘het leven’. Het groen van de bomen zegt ze en ze ontspant een beetje. Ze kijkt om naar haar zusje en ik laat haar nogmaals de zin uitspreken. Ter ere van jou…
Uit zichzelf doet ze een paar stappen naar voren, kijkt weer voor zich uit en het paard gaat achter haar staan. Hij ademt zwaar en ze moet dit horen en voelen. Adem maar mee zeg ik en als ik me niet vergis zie ik een klein beetje kleur op haar vale gezicht. Wat zijn je plannen en dromen voor de toekomst vraag ik haar. Ze begint te vertellen.

# Ik maak veel mooie sessies mee maar deze heeft mij in het bijzonder geraakt. De sessie heb ik begeleid in het bijzijn van de therapeute waar dit meisje bij in behandeling is. Als ondersteuning aan haar (groeps)therapie bleek deze systemische paardensessie een waardevolle verdieping. Zij is na afloop zorgvuldig begeleid en opgevangen door haar therapeute en groep.

Maak contact met het paard en kom samen in beweging, is de opdracht die ik aan elk teamlid geef in een training ‘beïnvloeden en overtuigen’. Een dame heeft tot het laatst gewacht, maar nu is het toch echt haar tijd om de ring in te gaan. Vertwijfeld stapt ze naar het draad, maar zodra ze eronder door gestapt is verandert er iets. Een vloeiend samenspel komt op gang. Alles klopt: er is respect, er is vertrouwen en er is contact. Elk initiatief dat zij neemt wordt gewillig door het paard opgevolgd en beide hebben er zichtbaar plezier in. Net als haar collega’s zit ik te genieten van dit aangezicht.

Dan loopt ze terug naar ons met een vragende blik, “en nu?” vraagt ze. Haar collega’s overladen haar met complimenten. De teamleider licht toe dat hij dit altijd al in haar gezien heeft en in haar zijn opvolger ziet. “Hopelijk realiseert ze zich nu wat een talent ze heeft” zegt hij. Terwijl de complimenten haar om de oren vliegen zie ik haar gezichtsuitdrukking veranderen. Het lijkt belast, beschaamd, pijnlijk. Het paard reageert ook en neemt een positie in recht voor haar, zo dat hij haar afschermt voor de groep. Zij staat aan zijn schouder aan de andere kant. Ze lijken allebei kleiner en kleiner te worden en er is weinig over van de stralende en positieve flow van zojuist. Wat gebeurt er met je? vraag ik haar. “Ik weet het niet”, antwoordt ze, “ik voel me ontzettend ongemakkelijk. Ik weet wel dat ik sommige dingen kan, maar wat ik daarmee moet weet ik niet”

Het paard neemt haar mee op grotere afstand van de groep en ik loop een stukje mee. Ik vraag haar toestemming om een persoonlijke vraag te stellen op deze afstand en dat is oké. Wie in je familie heeft niet succesvol kunnen zijn? vraag ik. Ze kijkt me eerst vragend aan, maar dan schiet haar iets te binnen en ze vertelt over haar moeder en haar oma die beide niet naar school hebben gemogen en zich aan het huishouden en een groot gezin hebben moeten wijden.

Ik vraag haar om haar ogen te sluiten en haar moeder en oma voor haar te zien en in de ogen te kijken. Stel dat je je talent aan hen laat zien en hen vertelt dat je hiermee een mooie carrière tegemoet gaat. “Ik voel me dan ontzettend schuldig, wat gek, ik heb me dit nooit gerealiseerd” zegt ze. Oke, en stel je dan nu eens voor dat jij je moeder bent, of je oma en die kijkt naar haar dochter of kleindochter. Hoe zou het voor moeder en oma zijn als zij wél de kans krijgt om succesvol te worden. Het duurt even. “Ik denk dat ik ontzettend trots en blij zou zijn”. Mooi. Haar uitdrukking in haar gezicht staat op ergens tussen ongeloof en opluchting en ik hoor het paard smakken: een teken van ontspanning en ontlading. Als je dan weer jezelf bent en je kijkt naar je moeder en oma, zeg hen dan: “Kijk alsjeblieft mild naar mij als ik mijn succes pak.” Nadat ze die zin heeft uitgesproken slaakt ze een hele diepe zucht en het paard loopt weg. We sluiten af en ik laat aan haar wat ze teruggeeft aan de groep over dit laatste stukje.

Aan het begin van elke sessie en training vertel ik iets over de oorsprong van het paard. Ik vertel over hun geschiedenis van 65 miljoen jaar, over hun aard als prooidier en als kuddedier en hoe wij deze natuurlijke eigenschappen kunnen inzetten als onze spiegels. Deze inleiding doe ik doorgaans aan de rand van de paardenbak en steevast komt het paard waar ik mee werk tijdens die inleiding achter mij staan. Waar en met welk paard ik ook werk. Alsof ze aanhaken op de erkenning die hen gegeven wordt voor hun oorsprong en tegelijkertijd de ‘bronpositie’ kiezen, achter mij, van waaruit ik mag vertellen over hun geschiedenis.

Onlangs gaf ik samen met een collega 30 loopbaancoaches de gelegenheid om kennis te maken met het systemisch werken met paarden. Het viel de groep meteen op dat het paard Karam aanhaakte tijdens die inleiding. Het was zo’n kippenvelmoment en die leek de toon te zetten voor de rest van de middag. De vraag hoe je als coach werkelijk kan helpen werd bijvoorbeeld beantwoord met: je cliënt én jezelf als coach volledig zien, met alles wat erbij hoort, zonder ook maar iets aan die werkelijkheid te willen veranderen. De vertaling van het erkenning geven aan de oorsprong en de natuur van het paard, naar het erkenning geven aan de persoon en de achtergrond van de mens. Want: hoe is het om welkom te zijn met alles wat je met je meedraagt versus welkom te zijn als je een deel van jezelf niet mag tonen? en in welke situatie gaat het leren je beter af?

# Met dank aan de paarden voor hun onvoorwaardelijke ontvangst van alle deelnemers en daarmee vele vruchtbare leerervaringen.

Dit is wat ik doe met elke leidinggevende die ik tegenkom, zegt ze, als ik haar vraag hoe ze de worsteling met de shire van bijna 2 meter ervaart. “Hij mag dan groot zijn, ik bijt wel van me af hoor, net als al die zogenaamde leidinggevenden, ze denken dat ze heel wat zijn maar ze geven niet wat hun medewerkers nodig hebben en dat laat ik ze weten ook” voegt ze er nog aan toe. Vanaf de eerste seconde in de bak is het duwen en trekken geblazen. Wat opvalt is dat hij haar steeds naar de zijkant duwt, dan verovert zij haar plaats weer voor zijn neus duwt hem weg, hij komt terug en het begint opnieuw. Ik stel haar voor de beweging van het paard eens te volgen, bij wijze van experiment. Dat doet ze en terwijl ze plaatsneemt naast het paard wordt het meteen rustig. Het paard ontspant zijn hoofd en staat roerloos naast haar. Wat verlang je precies van je leidinggevende? vraag ik haar. “Ik verlang dat hij voor me zorgt en dat hij er altijd is als steun op de achtergrond.” Zeg dat eens tegen het paard, als hij staat voor je leidinggevende: “Ik verlang dat jij voor me zorgt en dat je er altijd bent als steun op de achtergrond.” Ze spreekt het uit. Dan laat ik haar voorstellen dat ik het label ‘leidinggevende’ van het paard afhaal en hem verwissel voor haar vader. Tegen wie dient jouw zin werkelijk uitgesproken te worden? vraag ik haar.

De ontroering in haar blik verraadt het antwoord en het paard smakt de spanning weg, voor even…. Dan verschijnt haar harde blik opnieuw en ze zegt: “dat heb ik allang afgesloten.” De strijd waarmee de sessie begon laait direct weer op. Alleen nu weten we met wie ze werkelijk vecht. Ik moedig haar aan om alles eruit te gooien, al haar boosheid te uiten zo lang als nodig. Dan volgen de tranen. Het paard begint te lopen en ze loopt mee met haar hand op zijn zij. “Hij was er nooit, ik heb dat nooit van hem gekregen.” zegt ze……

Stilte…..
en dat kan niemand ongedaan maken, zeg ik, ook geen leidinggevende. Er volgt een diepe zucht en ze besluit met de woorden: “dat klopt”. Het paard staat inmiddels achter haar met zijn neus begraven in haar hals. Aan de kant zijn we getuige van wat mogelijk wordt in het heden, als je er niet langer naar zoekt in het verleden.

# Scheiding werk/prive is niet zo makkelijk als het lijkt. In het verborgene werkt onze familieachtergrond op vele manieren door in ons werk. Dubbelbeeld komt veel voor, je verwart dan een persoon op werk met iemand uit je familiesysteem. De familiegeschiedenis glijdt dan als een transparant tussen jou en de werksituatie. Het kan dus zijn dat iemand naar zijn baas kijkt, maar in plaats van zijn baas zijn vader ziet. Totaal onbewust. De lichaamstaal verraadt vaak dit dubbelbeeld, je ziet in de lichaamshouding geen twee volwassenen tegenover elkaar, maar een kind tegenover een ouder. Bewustwording helpt om de baas weer als baas te zien

Paarden laten zich in teamtrainingen niet voor het karretje van de probleemstelling spannen. Zij voelen feilloos aan waar de schoen wringt. Het probleem waarmee mensen / teams de training starten is niet zelden een oplossing voor iets anders.

Een voorbeeld: Als mensen in een team elkaar niet durven aanspreken kan dat zijn om te voorkomen dat relaties beschadigd raken. Dieper bezien kun je je afvragen wat maakt dat er een onveilige situatie ontstaat als men elkaar zou aanspreken. In een van de teamtrainingen leidde het paard ons naar deze kern: De teamleider nam zijn positie niet in als ‘bewaker’ van het geheel. Onbewust dienden de teamleden het team door zich zoveel mogelijk te voegen en te voorkomen dat het team uit elkaar zou vallen. Een vaardigheidstraining ‘feedback geven’ zal hier niet hebben volstaan. Er ligt een taak voor de teamleider om zijn plek in te nemen in de ordening.

Onze afspraken hoe wij, Zorro en ik, samenwerken lijken vervaagd zodra ik de bak in stap. Hij blijft aan me plukken en me omver lopen. “Wat als je jezelf toestaat dat je het niet weet” stelt Marian voor. Ik laat de vraag op me inwerken en ik denk…. Niet weten, ja dat is toch basishouding van paardencoach, dat laat ik regelmatig toe, het ‘niet weten’. Terwijl ik sta te ‘ja maar-en’ grijpt Zorro zijn kans. Hij duwt met zijn grote kaak op mijn schouder en voor ik het weet sta ik voorover gebogen. Ik schrik van zijn plotseling grove beweging en denk bij mezelf: ga ik nu serieus gemolesteerd worden door mijn eigen paard? Terwijl mijn hersenen op volle toeren denken aan een uitweg voel ik mijn lichaam iets heel anders doen. Mijn buik en borst worden warm, vol gevoel, er lijkt spa-rood door mijn aderen te stromen en het kippenvel staat in mijn knieholtes. In plaats van gemolesteerd te worden voel ik hoe Zorro mijn rug en hoofd masseert met zijn grappig grote bovenlip en aait met zijn hoofd langs mijn zij. Ohja…je gaat niet dood als je je overgeeft, bedenk ik me.

Na een tijdje sta ik op. Het gevoel blijft en de wervelwind in mijn hoofd eveneens. Zorro zet het op een gapen, waarschijnlijk als reactie op mijn dubbele signalen uit hoofd en lichaam. Een paar dagen later realiseer ik me dat mijn ratio en gevoel meer in balans zijn, dan de periode daarvoor. Het blijft een bijzonder iets, dat paardencoachen. Goed om weer even te weten hoe intensief het kan zijn voor mijn deelnemers.

# Ruilcoaching met Marian Noorderwerf

Fotografie www.deverbeelder.nl

De man gaat in het midden van de bak staan, kijkt naar het paard dat aan de rand staat en vervolgens wat om zich heen. Ik zie de onrust in zijn blik en houding ontstaan, steeds meer en meer. Dan vraag ik hem wat er gebeurt. “Het paard staat daar wel lekker, hij heeft geen zin om bij mij te komen….” Het paard draait nog iets bij waardoor zijn hoofd over de rand van de bak hangt en hij met zijn kont naar de man gedraaid staat. “Oh, kijk, hij moet me echt niet.” is de reactie van de man. Wat zou je willen? Vraag ik hem. “Ik zou willen dat het paard naar me toe komt zodat we kennis kunnen maken” antwoordt hij. Resoluut draait het paard zich om en loopt op hem af. Zacht besnuffelt hij zijn handen…. “Ongelofelijk” mompelt hij.


Na een tijdje nodig ik hem uit om met het paard in beweging te komen. Hij aait het paard, loopt er wat om heen en moedigt hem een beetje aan om te gaan lopen. “Daar heeft hij geen zin in hoor.” Stelt de man na een tijdje vast. Waar wil je naartoe lopen met het paard? Vraag ik hem. “Naar dat paaltje daar” en hij wijst die kant uit en zet een paar stappen. Het paard zet direct ook 2 stappen. “Ongelofelijk” mompelt de man weer en hij loopt verder naar het paaltje, met het paard achter zich aan.


Dan komt hij de ring uit en gaat zitten. “Duidelijker kan niet.” zegt hij.

Al tijdens de inleiding begint de pony afstand te nemen van de groep, keert ons de rug toe en lijkt zich in geen enkel opzicht met de groep te verbinden. “Ik sta op afstand”, “Het liefste zou ik vertrekken” komt in me op. Ik vraag de groep wat hier mogelijk de betekenis van is. De deelnemers herkennen de afstand, het is best spannend als de reflectie ‘dichtbij’ komt. Maar ook op deze erkenning van spanning reageert de pony niet.

Tijdens de individuele sessies reageert de pony wel en gaat met de persoonlijke thema’s aan de slag. Maar daarna neemt hij direct zijn plek weer in op grote afstand. Tijdens 1 persoonlijke sessie lijken we er niet uit te komen. De deelnemer zegt zich niet te herkennen in dat wat gebeurt. Op de achtergrond trekt een paard de aandacht die in een stal staat die grenst aan de binnenbak. Het paard wurmt zijn hoofd door de kleine ruimte tussen de muur en het plafond en bijt obsessief aan de rand. Wat doet het met je als je dat ziet? vraag ik. Geen herkenning. “Ik wil eruit en ik onderdruk mijn gevoel” geef ik als optie aan de deelnemer. Ook geen herkenning. De pony in de ring vergroot en verkleint zich de hele tijd, alsof het niet kan kiezen. Soms lijkt hij klaar om te vluchten, maar blijft dan toch. Het blijft vaag voor de deelnemer.

We sluiten de sessie af en in de pauze wissel ik de pony. Zodra we weer beginnen doet de nieuwe pony precies hetzelfde. De resterende persoonlijke sessies verlopen weer prima maar tussentijds is er weer die afstand. Aan het einde stel ik de groep voor om als ‘kudde’ de bak in te gaan. Dan ineens breekt het de deelnemer, waarmee we er niet uitkwamen, op. “Ik kan dit niet, ik voel me helemaal niet thuis in deze groep, ik kan mezelf niet zijn, ik heb het heel lang voor me gehouden en me aangepast, maar ik kan dit niet meer.” De pony komt direct los van zijn plek achterin de bak en loopt op de groep af. Terwijl de dame haar verhaal doet begint het paard te rollen en te proesten. “Tja, ik kon het lang verbergen maar die paarden trappen er niet in, nu houd ik het niet meer voor me”. Dan komt het tot rust met zijn neus bijna op schoot van de deelnemers. Eindelijk is dat gezegd wat gezegd moest worden en nu komt de hele groep los.

# Niets is zo aanwezig als dat wat er niet mag zijn. Paarden lijken zich daar direct mee te verbinden en brengen het in beeld.

Contact met jezelf is essentieel voor contact met de ander.

De vrouw maakt contact met het paard. Ze kijkt het paard aan, aait het over de hals en schouder en buigt zich naar het paard toe. Even later neemt het paard afstand waardoor de vrouw het paard niet meer aan kan raken. Ik vraag haar hoeveel procent van haar aandacht bij zichzelf is en hoeveel procent van haar aandacht bij het paard is. Haar antwoord is 20 – 80. Wederom kijkt zij verlangend in de richting van het paard, dat zijn hoofd nog iets verder afbuigt. Om haar te helpen de aandachts-verdeling wat meer in evenwicht te brengen vraag ik haar naar wat zíj belangrijk vindt in contact. Ze wendt even haar ogen af en gaat bij zichzelf na wat haar antwoord op deze vraag kan zijn. Op dat moment zoekt het paard de toenadering.

Later resultaat: haar persoonlijke relaties met mensen werden steviger nadat zij haar goede bedoelingen in het contact maken meer op zichzelf betrok.